Nie mam pojęcia skąd wziął mi się dziobak, być może po lekturze znakomitej książki Umberto Eco Kant i dziobak, albo ze wspomnień lekcji biologii w szkole podstawowej. Dość, że pozostaje ze mną do dzisiaj i zaznacza jakoś swoją obecność w każdej kolejnej książce.
„Nie wiem za bardzo, co to jest oświecenie, ale wiem trochę o dziobakach (dziobak to takie stworzenie, które jest wszystkim po trochu). Spotykam się z nimi od lat w moim gabinecie i na warsztatach. Sam zresztą jestem jednym z nich.” – napisałem w Posłowiu do książki.
Sam tekst powstał błyskawicznie, trwało to niewiele ponad miesiąc, choć rzeczywiście pracowałem dniami i nocami. Energia brała się chyba z tego, że Oświecenie dziobaków obejmuje ogromne obszary historyczno-kulturowe, jest tam opowiadanie dotyczące historii Chin, XIX wiecznej Europy, prehistorii, przewrotne parafrazy wątków mitologii germańskiej, motywów zaczerpniętych z Ursuli Le Guin, życia Artura Rimbaud, klasycznych baśni itp. Wylały się ze mnie wszystkie wieloletnie lektury i fascynacje.

Oczywiście utrzymał się głęboki zachwyt japońskimi obrazami – tym razem postanowiłem, że w książce znajdzie się ich bardzo dużo i będą to konkretnie ilustracje zwierząt.

I tu zaczęły się kłopoty, znalazłem wprawdzie w swojej bibliotece potrzebną książkę, ale był to katalog wystawy, która miała miejsce w Rotterdamie kilka lat wcześniej i gromadziła prace kolekcjonerów prywatnych i muzeów z całego świata. To make a long story short – po wielu staraniach dotarłem do Anny Beerens z Towarzystwa Sztuki Japońskiej w Holandii, która okazała się wspaniałą osobą i w moim imieniu przeprowadziła rozmowy z właścicielami dzieł, które ostatecznie znalazły się w książce. Muszę też powiedzieć, że Wydawnictwo Eneteia dawało mi całkowicie wolną rękę we wszystkich sprawach dotyczących szaty graficznej i tego, jak ma wyglądać okładka – jak można oczekiwać po tytule znalazł się na niej obraz Pies i śnieżny Daruma, którego autorem jest Suzuki Shōnen.

Sądzę, że każdy_a autor_ka ma kilka tematów, które nieustannie powracają w jego_jej twórczości, w moim wypadku jest to niewątpliwie zagadnienie tożsamości człowieka, nieustanne zadawanie sobie pytania „kim jestem?” i podważanie próby jednoznacznej odpowiedzi. Zapewne z tego powodu w wielu tekstach pojawiają się dziobaki, świetna reprezentacja tego pytania. Chyba najbardziej, i jest to zapewne jedna z form zboczenia zawodowego, najbardziej interesują mnie momenty psychicznej przemiany. Chodzi o te cudowne i przerażające chwile, gdy człowiek doznaje wglądu, że w ważnych kwestiach jest jednak inaczej, niż mu_jej się dotychczas wydawało. Stanowi to swoisty „punkt zwrotny”, w którym tożsamość zaczyna, jeszcze niepewna, dryfować w innym kierunku i zupełnie nie wiadomo, co dalej się z nią stanie. Świetnie opisywał tę sytuację Albert Camus w Micie Syzyfa, wariacje tego eseju pojawiają się wielokrotnie u bohaterów Oświecenia dziobaków, może najbardziej dramatycznie u Adama Platypusa z opowiadania Posążki z wiatru oraz w Syzyfie zdegradowanym z Mnemosyne/Lesmosyne. Bardzo mocno rezonuje we mnie refleksja Jamesa Hillmana, że przemiana zaczyna się tam, gdzie nie ma już nadziei.

Sądzę jednak, że przemiana jest jeszcze bardziej skomplikowanym zjawiskiem i czasami przydarza się w sposób zupełnie niespodziewany i całkowicie poza naszą kontrolą, o czym metaforycznie przypomina historia, która przytaczam w Posłowiu do książki.